اعظم طالقانی، فعال سیاسی

خانم طالقانی که به انگیزه تعیین تکلیف در مورد تعریف «رجل سیاسی» برای انتخابات ریاست جمهوری نامزد شده بود، : «ما یک روز در قم به خدمت علما رسیدیم تا موصوع حضور زنان در انتخابات ریاست‌ جمهوری را حل کنیم ولی به جز یکی از علما که در این مورد سکوت کردند باقی علما با این امر مخالفت کردند.»

این نامزد رد صلاحیت شده انتخابات ریاست جمهوری ایران که در دوره‌های پیش از این نیز برای کاندیداتوری انتخابات ریاست جمهوری ثبت‌نام کرده بود و نخستین زنی‌ست که خود را نامزد ریاست جمهوری در ایران کرده است، در گفت‌و‌گو با ایلنا به موانع پیش روی زنان ایرانی برای رسیدن به موقعیت کاندیداتوری پرداخته است.

او با اشاره به این بر مبنای قانون اساسی بحث تفکیک جنسیتی برای حضور در انتخابات ریاست جمهوری وجود ندارد، گفته است که پدرش هم بر موضوع عدم وجود تفکیک جنسیتی در جامعه تأکید داشته «اما برخی از علما در مجلس اول خبرگان می‌گفتند اگر شما خانم‌ها شیخ فضل‌الله نوری هم شوید ما نمی‌گذاریم که به سمت رییس‌جمهوری برسید.»

مطابق اصل ۱۱۵ قانون اساسی، کاندیداهای ریاست جمهوری باید جزو «رجال» دینی و سیاسی باشند. اعظم طالقانی و شمار دیگری از صاحب‌نظران و تحلیلگران معتقدند تعبیر رجال در اصل ۱۱۵ قانون اساسی معادل جنس مرد نیست. برخی متخصصان و عالمان مذهبی ایران نیز با این دیدگاه موافق‌اند.

خانم طالقانی پیش‌ از این گفته بود: «مهم‌ترین چالش پیش رو در قانون انتخابات بحث رجال است که متأسفانه با تفسیرهای ناصواب مانع از حضور زنان در عرصه‌های مدیریتی کلان کشور شده‌است به همین دلیل برای شکستن چنین تابویی در عرصه انتخابات حضور خواهم یافت.»


 


او با اشاره به حضور زنان در جامعه به ایلنا گفته است: «ما یک جامعه ۸۰ میلیونی هستیم که قسمتی از آن را زنان تشکیل می‌دهند. پس اگر بخواهیم تفکیک جنسیتی اعمال کنیم باید حتی خانم‌ها را در حساب جمعیتی نیاوریم. این نمی‌شود که برخی را در روشنایی و برخی را در تاریکی نگه داریم.»

شورای نگهبان برای این دوره از انتخابات ریاست جمهوری در ایران باز هم معنای واژه «رجال» را روشن نکرد.

پیش از پایان مهلت ثبت‌نام نامزدهای انتخابات، عباسعلی کدخدایی، سخنگوی شورای نگهبان، در مدت کمتر از یک ماه دو بار اعلام کرد که زنان هم می‌توانند در انتخابات ریاست جمهوی ثبت نام کنند. به گفته او اما بحث «رجل سیاسی» در شورای نگهبان به نتیجه نهایی نرسیده است:

دعوای تاریخی بر سر رجل سیاسی چه بود؟

در ابتدای انقلاب با تصویب پیش‌نویس اولیه قانون اساسی که به امضای امام خمینی نیز رسید، جنسیت رئیس‌جمهور مشخص نشده بود. بعضی علما به این نکته اعتراض کرده و گفتند در قانون باید تصریح شود که رئیس‌جمهور مرد باشد. مرحوم امام فرمودند: «با آقایان علما صحبت کنید…»، ولی پس از مذاکره هم آنها نپذیرفتند و اصل «۱۱۵» قانون اساسی بدین مضمون تدوین شد: «رئیس‌جمهور باید از رجال مذهبی و سیاسی با شرایط زیر… باشد». به همین خاطر ملاحظه می‌کنیم که حضرت امام درباره ریاست‌جمهوری به جنسیت خاصی عنایت نداشته و حتی می‌خواهند که با مذاکره مسئله حل شود.

یعنی واقعا رجل سیاسی صرفا شامل مردان می‌شود؟

خیر این‌طور نیست. میراث این واژه بیشتر حاصل یک رودربایستی و البته اختلافی میان آقایان است. ابتدای انقلاب در این مورد اختلاف نظرهایی بود. از آقایان علما خواستند تا درباره رجل سیاسی اظهارنظر کنند. خاطرم هست یکی از مراجع گفتند اگر شیخ فضل‌الله نوری هم شوم، اجازه نمی‌دهم زنان در این کشور رئیس‌جمهور شوند. آن موقع مجلس شلوغ شد. مخالف و موافق به واژه رجل سیاسی رسیدند تا ماجرا ختم به خیر شود، اما این کارشان هم اشتباه بود. زبان ما فارسی است. قانون اساسی هم فارسی است. معنی ندارد کلمه عربی بگذاریم، معنای فارسی کنیم. ما فقط می‌توانیم معنای اصطلاحی بیاوریم. خلاصه اینکه استفاده از واژه رجال سیاسی به دلیل خاتمه‌دادن به اختلافات آن موقع مجلس خبرگان بوده، نه اینکه واقعا صرفا محدود به مردان شود.

درباره دلایل ثبت‌نام در سال ٧٦ و ٩٢ پیش‌تر توضیح داده بودید، این‌بار انگیزه خاصی به جز مقوله به‌چالش‌کشیدن این مسئله مدنظرتان بود؟

هفت هشت ماه پیش خواندم که مقام معظم رهبری خطاب به شورای نگهبان درباره سیاست‌های کلی انتخابات دستورالعمل‌هایی داشتند. همچنین بحث این بود که معیارهای رجل سیاسی ریاست‌جمهوری را طبق قانون اساسی مشخص کنند. شورای نگهبان موظف بود تا این را تفسیر کند. حالا هم اگر شورای نگهبان این موضوع را معطل بگذارد، خطایی نابخشودنی است. خیلی موارد جزئی‌تر از این را بررسی کرده و اجتهاد کرده‌اند. آن‌وقت چطور درباره اصلی که زنان جامعه را نادیده گرفته سکوت اختیار می‌کنند. البته آن موقع در فضای سیاسی جامعه بحث این بود که یک خانم حتما در صحنه بیاید. شرایط به شکلی بود که روی این مسئله تکیه می‌کردند. اما به یکباره مسئله از سروصدا افتاد. گویی به نوعی از دستور کار خارج شد.

در این مورد با شخصیت‌های سیاسی هم گفت‌وگو کرده‌اید؟

انقلاب که شد، همیشه با پدرم درباره حقوق زنان چالش داشتیم، ایشان البته بسیار همراه بودند و نگاه مدرنی داشتند. اما بشخصه دغدغه‌ام بود و همیشه ایشان با انبوه سؤال‌های من، درباره حقوق زنان در اسلام مواجه بودند و صبورانه پاسخ می‌دادند. یک روز در همین موضوع رجل سیاسی و ریاست‌جمهوری زنان از آیت‌الله منتظری سؤال کردم. گفتم اصلا اگر در جامعه‌ای هیچ مرد صالحی نبود و خیرالموجودین آن جامعه از میان زنان بود، تکلیف چه می‌شود. آقا هم سکوت کرد و هیچی نگفت؛ اما حالا شورای نگهبان باید خیلی شفاف پاسخ‌گو باشد، تا همین‌جای کار هم که سکوت کرده‌اند درست نیست.

همچنین یادم است پای تلویزیون دیدم از شهید بهشتی سؤال کردند منظور از رجال سیاسی کیست و ایشان هم پاسخ دادند که منظور نخبگان سیاسی هستند. این جمله را نوشتم. تا الان هم حفظ کرده‌ام.

شما مطالعات قرآنی دارید، آیا در قرآن واژه رجل به معنای مرد توصیف شده؟

این را می‌دانم و حاضرم در هر دادگاهی شهادت دهم که حسب نگاه قرآنی، منع زنان از ریاست‌جمهوری قابل اثبات نیست. قرآن اصلا در امور سیاسی و اجتماعی نگاه جنسینی ندارد. در قرآن هم تحقیق مفصلی کردم، ١٦ مورد رجل در قرآن آمده که فقط سه بار از این ١٦ بار معنای مرد می‌دهد، آن‌هم به قرینه جمله. باقی رجال در قرآن به معنای انسان بود. این‌طور تفاسیر از قرآن نادرست است. ما این اصل را اصلی می‌بینیم که در مکتب اسلام ریشه دارد. حالا شورای نگهبان فراخوان داده تا هر فردی نظر و نگاهی دارد بیاورد. گاهی هم از اردوگاه اصولگرایان نکاتی مطرح می‌شود؛ اما نیمه‌کاره می‌ماند. انکار مسائل حقوق زنان از سوی هر طیف و گروه سیاسی صرفا به ریزش زنان فعال در آن طیف فکری منجر خواهد شد. نباید وقتی جامعه‌ای سرشار از زنان تحصیل‌کرده و فعال داریم، به آنها حس ندیده‌شدن و بی‌توجهی بدهیم.

تفسیر قانونی کنونی از رجل سیاسی چیست؟

در اصل ۱۱۵ قانون اساسی درباره ریاست‌جمهوری آمده است: «رئیس‌جمهور باید از میان رجال مذهبی و سیاسی که واجد شرایط زیر باشند، انتخاب شود: ایرانی‌الاصل، تابع ایران، مدیر و مدبر، دارای حسن سابقه، امانت و تقوی، مؤمن و معتقد به مبانی جمهوری اسلامی ایران و مذهب رسمی کشور».

منبع: روزنامه شرق، آمنه شیرافکن